COVID-19 και ανθρώπινα δικαιώματα

ICJ

Salma Mohamed, ασκούμενη στο τμήμα Συνηγορίας του SolidarityNow

Ο COVID-19, μια μολυσματική ασθένεια που πρωτο-εμφανίστηκε τον Δεκέμβριο του 2019 στη Γουχάν της Κίνας, είχε και θα συνεχίσει να έχει εκτεταμένες και καταστροφικές επιπτώσεις σε πολλές πτυχές της καθημερινής ζωής, από την οικονομία έως τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η παγκόσμια πανδημία, συγκεκριμένα, υπογράμμισε πολλές αποτυχίες στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επέτρεψε στις κυβερνήσεις να χρησιμοποιήσουν το περίφημο και διαδεδομένο πρόσχημα της εθνικής ασφάλειας για να προωθήσουν πολιτικές που στοχοποιούν ιστορικά περιθωριοποιημένες ομάδες και δεν συνάδουν με τις αρχές του διεθνούς δικαίου.

Σύμφωνα με έγγραφο των Ηνωμένων Εθνών, του Απριλίου του 2020, που αναλύει τις επιπτώσεις του κορονοϊού στα ανθρώπινα δικαιώματα, τρια βασικά δικαιώματα : το δικαίωμα στη ζωή, το δικαίωμα στην υγεία και την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και το δικαίωμα στην ελευθερία της κίνησης (το οποίο περιλαμβάνει πολλά ακόμη σημαντικά δικαιώματα).

Οι περιθωριοποιημένες ομάδες, όχι απλώς είναι πιο εκτεθειμένες σε πιθανή μόλυνση από τον ιό, αφού αντιμετωπίζουν σκληρότερες επιτπώσεις λόγω των υποκείμενων ανισοτήτων στην υγειονομική περίθαλψη, την προσβασιμότητα, τη στέγαση κ.λπ, αλλά για τους ίδιους λόγους είναι πιθανότερο να επηρεαστούν δυσμενώς από μέτρα που αποσκοπούν στον περιορισμό της μετάδοσης του ιού.

Το έγγραφο του ΟΗΕ του Απριλίου του 2020 σημειώνει ότι άνθρωποι χαμηλού κοινωνικοοικονομικού status, γυναίκες, ηλικιωμένοι, παιδιά, φυλετικές, εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες, μετανάστες, πρόσφυγες και εκτοπισμένα άτομα, ιθαγενείς, άτομα με αναπηρίες, άτομα που βρίσκονται υπό κράτηση και άλλοι που τους έχει στερηθεί η ελευθερία, μέλη της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, άτομα θετικά στον ιό του HIV, καθώς και χρήστες ναρκωτικών, αντιμετωπίζουν όλοι προκλήσεις σε ό,τι αφορά τα θεμελιώδη τους δικαιώματα. Για παράδειγμα, σε ανθρώπους χαμηλού κοινωνικοοικονομικού status (χαρακτηριστικό που τέμνεται συχνά και με άλλες περιθωριοποιημένες ομάδες) εντοπίζονται συχνά υψηλότεροι ρυθμοί μετάδοσης, και βιώνουν τα συμπτώματα του κορονοϊού σκληρότερα, εξ’αιτίας της έλλειψης στέγης, ασφάλειας, φαγητού, πρόσβασης σε νερό και σε στοιχειώδη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Παράλληλα, όπως συμπληρώνει ο Οργανισμός, τα μέτρα της καραντίνας έχουν προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη δυσκολία στην πρόσβαση στο φαγητό, την εκπαίδευση, την εργασία και βασικές υπηρεσίες. Όλα αυτά, επηρεάζουν τα άτομα με χαμηλό οικονομικό δείκτη χειρότερα, εξαιτίας των ήδη περιορισμένων πόρων τους.

Αντί να τηρούν τις υποχρεώσεις τους σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, και να αντιμετωπίζουν αυτή την αδικία, κάποιες κυβερνήσεις έχουν επωφεληθεί από τον φόβο που περιβάλλει τον ιό καθώς και την παγκόσμια άνοδο της ξενοφοβίας και του αυταρχισμού και έχουν χρησιμοποιήσει το επικίνδυνο πρόσχημα της εθνικής ασφάλειας για να διαιωνίσουν πολιτικές προκατάληψης. Ενώ, φυσικά, κάποιοι περιορισμοί σε ανθρώπινα δικαιώματα είναι απαιραίτητοι για τον περιορισμό της διασποράς, αυτοί πρέπει να εφαρμόζοντα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και να περιορίζονται σε λόγους ασφαλείας ή εθνικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, να είναι αναλογικοί και να μην εμπεριέχουν διακρίσεις. Η Διεθνής Αμνηστία εντοπίζει διάφορες περιστάσεις σε όλο τον κόσμο όπου τα ανθρώπινα δικαιώματα των προσφύγων, συγκεκριμένα, πλήττωνται αναίτια υπό την πρόφαση της προστασίας του κοινού- από ένα camp στην Βοσνία όπου η παροχή σε νερό διεκόπη ηθελημένα, οδηγώντας τους ανθρώπους σε μετεγκατάσταση, μέχρι τις ΗΠΑ όπου έγινε αναστολή δικαιωμάτων μεταναστών και επιστροφή 20.000 ατόμων. Παρόλο που τα κράτη χρησιμοποιούν τη ρητορική και την ιδεολογία της εθνικής ασφάλειας, οι πράξεις τους συχνά δεν μετριάζουν την μετάδοση του ιού. Συχνά, αυτά τα μέτρα οδηγούν σε περισσότερη κινητικότητα, και αυξάνουν τον κίνδυνο διασποράς. Αυτές οι πρακτικές είναι δυσανάλογες και μεροληπτικές, κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου. Τα κράτη πρέπει να υπόκεινται σε περισσότερο έλεγχο, σχετικά με την αντιμετώπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σε περιόδους όπως αυτές, που τα θεμελιώδη δικαιώματα παραβιάζονται οπορτουνιστικά. Οι περιθωριοποιημένες κοινότητες συχνά γίνονται στοχοποιούνται, σε περιόδους κρίσης, και παραμένουν στοχοποιημένες, όταν έχει υποχωρήσει η κρίση, όπως αποδεικνύει η παράνομη παρακολούθηση και κράτηση Μουσουλμάνων κατά τη διάρκεια, και μετά, του “Πολέμου στην Τρομοκρατία” στις ΗΠΑ.