Αντιγόνη Λυμπεράκη, Γενική Διευθύντρια SolidarityNow

ΤΑ ΝΕΑ, 30/12/2021

Κάτι περίεργο συμβαίνει με τις φωτογραφίες. Αν είναι πολύ δραματικές, απωθούν και προκαλούν αδράνεια αδυναμίας (τί να κάνω εγώ για ένα τόσο μεγάλο πρόβλημα;). Αν είναι γελαστές, δημιουργούν εφησυχασμό (δεν είναι και τόσο χάλια τα πράγματα). Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τους αριθμούς: το ατομικό δράμα μετατρέπεται σε απρόσωπη στατιστική (με όλα τα δραματικά που συμβαίνουν στον κόσμο, αυτό είναι μια υποσημείωση…). Η εναλλαγή μεταξύ απελπισμένης αδράνειας και παράβλεψης με ελαφριά καρδιά δεν είναι πρόσφορος τρόπος να επεξεργαστούμε τα δεδομένα που πλαισιώνουν την καθημερινή μας ζωή ούτε μας διευκολύνουν να σκεφτούμε τρόπους να την κάνουμε καλύτερη.

Επειδή πίσω από τους ανθρώπους κρύβονται μεγάλες ιστορίες και αριθμοί, αλλά και επειδή πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται πραγματικοί άνρθωποι, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, θα ήθελα να προτείνω μια διαφορετική ματιά – που εξετάζει την εξέλιξη των αφίξεων των ανθρώπων που ζητούν άσυλο στην Ευρώπη και γιατί δεν αφορά το θέμα κάποιους άλλους/αλλού αλλά τον καθένα και την καθεμία από μας ξεχωριστά.

Οι αφίξεις λιγοστεύουν

Μέσα στη χρονιά που πέρασε (2021) έφτασαν στην Ελλάδα 8.241 πρόσφυγες, ένας στους τρεις παιδιά κάτω των 18 ετών. Πρόκειται για τον μικρότερο αριθμός αφίξεων από το 2014 όπως δείχνει ο πίνακας που ακολουθεί:

Το αν είναι πολλοί ή λίγοι σηκώνει συζήτηση, αλλά το βέβαιο είναι ότι λιγοστεύουν αισθητά.

Καλούμαστε να συμβιώσουμε με μερικές δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο…

Εκτός από τις ροές, έχει σημασία να εξετάσουμε το απόθεμα των προσφύγων και αιτούντων άσυλο δίπλα μας. Εδώ οι αριθμοί είναι λιγότερο ακριβείς: η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ υπολογίζει τον αριθμό των αιτούντων άσυλο σε 60.873 στην Ελλάδα σήμερα, ενώ μέχρι τώρα έχουν αναγνωριστεί σε καθεστώς πρόσφυγα συνολικά 103.136. Ο πραγματικός αριθμός που ζει στην Ελλάδα εκτιμάται ουσιωδώς χαμηλότερος – διότι πολλοί φεύγουν μόλις αποκτήσουν ταξιδιωτικά έγγραφα. Στους πρόσφυγες κυριαρχούν οι προερχόμενοι από τη Συρία, ενώ στους αιτούντες κυριαρχούν οι προερχόμενοι από το Αφγανιστάν – ακριβώς όπως θα φανταζόταν κάποιος. Σε κάθε περίπτωση, μιλάμε για μερικές δεκάδες χιλιάδες των οποίων ο αριθμός συνεχώς λιγοστεύει και στους οποίους συμπεριλαμβάνονται πολλά παιδιά (περίπου 35.000 κατά τις εκτιμήσεις της Unicef) και μερικά ασυνόδευτα (πλέον μόλις 2.279).

Μια πολύ μικρή ψηφίδα στη μεγάλη εικόνα γύρω μας…

Την ίδια στιγμή, δίπλα μας, στην Τουρκία, βρίσκονται περί τα 4 εκατομμύρια πρόσφυγες, οι περισσότεροι από τη Συρία. Οι πρόσφυγες που αναζητούν καταφύγιο και ευκαιρίες ζωής έξω από την πατρίδα τους είναι ένα μικρό ποσοστό (περίπου ένας στους τέσσερις) των 84 εκατομμυρίων που έχουν εκτοπιστεί με βία από τα σπίτια τους. Και από αυτούς, το 85% φιλοξενείται σε αναπτυσσόμενες χώρες , συνήθως γειτονικές. Οι ανεπτυγμένες χώρες ανησυχούν και διχάζονται για το 14% των βίαια εκτοπισμένων που έφτασαν στη δική τους επικράτεια…

Βαρύ φορτίο ή μεγάλη ευκαιρία;

Οι αριθμοί που φθίνουν συνεχώς (κάποιες φορές για λόγους που μας προκαλούν ντροπή) δεν συμπυκνώνουν ένα «βάρος» που η πολιτισμένη και πλούσια Ευρώπη πρέπει να σηκώσει με αξιοπρέπεια. Οι άνθρωποι που έρχονται (ή ήρθαν) έχουν δεξιότητες, ικανότητες, επιθυμίες και προωθητική δύναμη για ευημερία. Οι έρευνες που επιχειρούν να μετρήσουν το οικονομικό τους αποτύπωμα στις χώρες υποδοχής βρίσκουν διαχρονικά τα ίδια «αναπτυξιακά μερίσματα: στην Αγγλία, στην ηπειρωτική Ευρώπη, στις μεσογειακές χώρες και στην Ελλάδα επιβεβαιώνεται το ίδιο συμπέρασμα. Μια «από μηχανής» έξωθεν παρέμβαση που τονώνει την οικονομία και εμπλουτίζει την κοινωνία. Τελευταία σύνοψη ερευνητικών ευρημάτων στους «Financial Times» πριν από λίγες μέρες.

Στη μια σελίδα των εφημερίδων διαβάζουμε για ελλείψεις εργατικού δυναμικού και σε άλλην διαβάζουμε για ανησυχίες μήπως αυξηθούν οι ροές απελπισμένων ανθρώπων. Εν τω μεταξύ έχουμε γίνει πραγματικά μούσκεμα στην υπεκφυγή, στον λαϊκισμό και στην υποκρισία. Μπορούμε καλύτερα.

Αντιγόνη Λυμπεράκη, Γενική Διευθύντρια SolidarityNow

ΤΑ ΝΕΑ, 4/10/2021

Τα παιδιά είναι παιδιά και μοιάζουν μεταξύ τους, είτε ζουν στη Σουηδία, στην Κένυα ή σε Προσφυγικές δομές στην Ελλάδα. Τα παιδιά παντού είναι δυνατά και ανθεκτικά, κι εμείς οι μεγάλοι συχνά ξεχνάμε πόση προσπάθεια κάνουν για να τα καταφέρουν. Μέσα από τις αφηγήσεις τους καταλαβαίνουμε ότι κουβαλούν περισσότερες εμπειρίες από όσες μπορούν να επεξεργαστούν, όσο κι αν προσπαθούν. Τα ασυνόδευτα παιδιά είναι μια ειδική κατηγορία, περισσότερο ευπαθής και ευάλωτη στην κακομεταχείριση. Τα παιδιά (με γονείς ή μόνα τους) μας θυμίζουν ότι εμείς οι μεγάλοι είμαστε ικανοί περίπου για όλα: από το μεγαλύτερο καλό (αν τους προσφέρουμε ευκαιρίες και τους ανοίξουμε δρόμους) μέχρι το απόλυτο κακό (να τα καταδικάσουμε σε μια διαδρομή στο σκοτάδι χωρίς ελπίδα). Τα παιδιά, λοιπόν, είναι ο καθρέφτης των ενηλίκων. Το πώς θα μεγαλώσουν και θα κατασταλάξουν εξαρτάται από τις πόρτες που τους ανοίξαμε ή αυτές που τους κλείσαμε με φόρα.

Αυτή τη στιγμή σήμερα στην Ελλάδα υπάρχουν κατ’ εκτίμηση 2.738 ασυνόδευτα ανήλικα παιδιά. Το 92% είναι αγόρια και το 9% είναι σε ηλικίες κάτω των 14 ετών. Ο συνολικός αριθμός τους είναι μικρότερος, ίσως και ο μισός, σε σύγκριση με μερικά χρόνια πριν. Οι συνθήκες στέγασης έχουν βελτιωθεί: μέχρι πριν από 18 μήνες, 62% των ασυνόδευτων ανηλίκων έμεναν σε συνθήκες εντελώς ακατάλληλες και επικίνδυνες. Σήμερα (στοιχεία Αυγούστου 2021) το ποσοστό αυτό βρίσκεται στο 24% -σαφής βελτίωση αλλά ακόμα αφορά ένα στα τέσσερα παιδιά. Δεν υπάρχει χώρος για πανηγυρισμούς. Παράλληλα αυξήθηκαν οι θέσεις μακροχρόνιας φιλοξενίας (σε δομές και σε διαμερίσματα) ώστε να καλύπτουν το 62% των παιδιών (από μόλις 27% την άνοιξη του 2020).

Η κατάσταση, λοιπόν, σταδιακά εξομαλύνεται. Τούτο σηματοδοτεί μια νέα αρχή: έρχεται η στιγμή να μετατοπίσουμε τη μεγαλύτερη προσπάθεια στην ποιότητα της προσφερόμενης υπηρεσίας. Να βάλουμε κάτω από το μικροσκόπιο το εύρος και την ουσία των ευκαιριών που προσφέρουμε στα παιδιά. Σε αυτό το σημείο, ο ρόλος των ΜΚΟ είναι πολύ σημαντικός. Εμείς στο SolidarityNow βλέπουμε την αποστολή μας σαν παγοθραυστικό της κοινωνικής πολιτικής: εντοπίζουμε ανάγκες, ανοίγουμε δρόμους και δοκιμάζουμε καινοτόμες προσεγγίσεις τις οποίες μετέπειτα μπορεί να αναλάβει σε μόνιμη βάση το κράτος ή άλλοι φορείς. Για να ευοδωθεί αυτή η αποστολή έχει μεγάλη σημασία η χρηματοδότηση από την κοινωνία– από τους ενεργούς πολίτες. Επειδή η κοινωνική αλληλεγγύη και οι ευκαιρίες ένταξης δεν είναι μόνο λόγια -για κάποιους άλλους.

Αυτή είναι η φιλοδοξία μας για το SolidarityNow -και το όνομά μας. Εκτός από παγοθραυστικό, βλέπουμε το ρόλο μας ΚΑΙ σαν αυτόν του καταλύτη κοινωνικής επένδυσης. Επειδή οι κοινωνίες ευκαιριών είναι περισσότερο ανθεκτικές, περισσότερο ανεκτικές, περισσότερο πολύχρωμες, πιο ευτυχισμένες. Και κοντά στην κοινωνική επένδυση, έρχεται και η οικονομική. Επειδή η κοινωνική ένταξη αυξάνει την απασχόληση, αξιοποιεί καλύτερα τους διαθέσιμους παραγωγικούς πόρους, ενισχύει την καινοτομία, τονώνει τα δημόσια έσοδα, προσφέρει ένα σίγουρο δρόμο στην ευημερία. Αυτό δεν είναι τόσο γνωστό, αν και επιβεβαιώνεται σε όλα τα γεωγραφικά μήκη και πλάτη, σε όλες τις εποχές… Ίσως πάνω απ’ όλα ο κοινωνικός μας ακτιβισμός είναι μια επένδυση σε αισιοδοξία και σε αξίες που κάνουν τη ζωή όλων μας καλύτερη. Καθώς είναι σχεδόν βέβαιο ότι η τρέχουσα υγειονομική κρίση θα μετατραπεί σε κοινωνική/ ανθρωπιστική κρίση, χρειαζόμαστε επειγόντως αποθέματα αισιοδοξίας και δύναμης.

The edition of the newspaper Kathimerini in the New York Times hosts an article regarding the breakfast meeting held by SolidarityNow on September 30th 2021, in the framework of the Athens Democracy Forum, titled: “Unaccompanied minors: Falling into the cracks” and refer the statements made by the SolidarityNow General Manager, Antigone Lyberaki.

Η δημοσιογράφος Τάνια Γεωργιοπούλου παρακολούθησε την εκδήλωση που διοργάνωσε το SolidarityNow, την Πέμπτη 30 Σεπτεμβρίου στις 9 το πρωί, με θέμα “Ασυνόδευτα Ανήλικα: Πέφτοντας μέσα από τις ρωγμές”, στο πλαίσιο του Athens Democracy Forum 2021.

Ολόκληρο το άρθρο:

“Θα ήθελα περισσότερο από όλα να ζητήσω από τα Ηνωμένα Έθνη να βοηθήσουν τη χώρα μου. Εγώ βρίσκομαι εδώ αλλά η οικογένειά μου, οι φίλοι είναι εκεί και έχω μεγάλη αγωνία. Δεν χρειάζομαι χρήματα, χρειάζομαι ειρήνη στη χώρα μου. Οι Ταλιμπάν είναι τρομοκράτες, όλοι το ξέρουν. Βοηθήστε μας να σταματήσουν. Οι Αμερικανοί ήταν στο Αφγανιστάν είκοσι χρόνια, έδωσαν τόσα χρήματα αλλά δεν έγινε τίποτα. Βοηθήστε μας να αλλάξει η κατάσταση”. Με αυτά τα λόγια ο 17χρονος Αφγανός Μοχάμεντ (πρόκειται για ψευδώνυμο καθώς είναι ασυνόδευτος ανήλικος) απευθύνθηκε στα αγγλικά στους συμμετέχοντες στο πάνελ της πρωινής ενημέρωσης με τίτλο “Ασυνόδευτοι ανήλικοι
Πέφτοντας μέσα από τις ρωγμές”.
Η συζήτηση διοργανώθηκε στο πλαίσιο του Athens Democracy Forum από τη μη κυβερνητική οργάνωση SolidarityNow σε συνεργασία με το ΕΛΙΑΜΕΠ, το Ίδρυμα Democracy and Culture Foundation και την οργάνωση Resilient Cities and Communities. Ο Μοχάμεντ όταν πήρε τον λόγο στην αρχή ήταν διστακτικός, όμως μέσα σε ελάχιστα λεπτά κατάφερε να περιγράψει γλαφυρά τημεγάλη του αγωνία που είναι η δυνατότητα να ζεις τη ζωή σου όπως πρέπει να ζουν τα παιδιά της ηλικίας σου. “Δεν βρισκόμαστε πλέον στο ξεκίνημα της προσπάθειας που έπρεπε να διαχειριστούμε πολύ επείγουσες καθημερινές ανάγκες. Τώρα πρέπει να δημιουργήσουμε έναν ιστό πιο συνεκτικό και ολοκληρωμένο στη λογική της σταθερότητας και της ποιότητας του περιβάλλοντος που αυτά τα παιδιά μεγαλώνουν και όχι να προσφέρουμε καραμέλες και σοκολάτες αριστερά και δεξιά¨, τόνισε η γενική διευθύντρια του SolidarityNow, Αντιγόνη Λυμπεράκη. Μιλάμε συνέχεια για τα φωτεινά παραδείγματα προσφύγων που διακρίθηκαν παρά τις δυσκολίες αλλά όπως τόνισε η κα. Λυμπεράκη ήρθε η ώρα να δημιουργήσουμε τις συνθήκες που θα κάνουν αυτά τα παιδιά να επιθυμήσουν και να έχουν τη δυνατότητα να προσπαθήσουν για την επιτυχία. Πλέον οι βασικές ανάγκες των προσφύγων, όπως η διαμονή ικανοποιούνται και είναι η ώρα να σκεφτούμε τις ευκαιρίες και την ενσωμάτωσή τους. Πώς θα βοηθήσουμε τους ανθρώπους μέσα από την εκπαίδευση και την κοινωνική υποστήριξη προσέθεσε. Στην κατεύθυνση αυτή το SolidarityNow επεξεργάζεται διετές πρόγραμμα για τον σχεδιασμό του οποίου θα ξεκινήσει έρευνα πεδίου προκειμένου να καταγράψει τις ανάγκες των ασυνόδευτων ανηλίκων αλλά και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν όσον αφορά την ενσωμάτωσή τους.

της Αντιγόνης Λυμπεράκη, Γενική Διευθύντρια SolidarityNow

Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 11/9/2021

Η αναγκαιότητα ενός μάχραμ, του άνδρα κηδεμόνα που οφείλει να συνοδεύει κάθε γυναίκα όταν βγαίνει από το σπίτι της, συμπυκνώνει την εξουσία των Ταλιμπάν. Αυτό καταργήθηκε από τo ΝΑΤΟ το 2001. Τώρα, η αναγνώριση της νέας γεωστρατηγικής πραγματικότητας από τον πρόεδρο Μπάϊντεν («δεν μπορούμε να πολεμάμε τους εμφυλίους άλλων λαών») επαναφέρει τον μάχραμ. Εκθέτει σε κίνδυνο όσες πίστεψαν στην ισότητα και στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Στα τελευταία 20 χρόνια είχε δημιουργηθεί χώρος –όχι συγκλονιστικός, αλλά υπαρκτός- για να ανθίσουν νέες ιδέες, να δημιουργηθούν νέες ταυτότητες και προσδοκίες από τη ζωή. Κυρίως για τις γυναίκες στο Αφγανιστάν. Μετά την πτώση της Καμπούλ, το κουβάρι ξετυλίγεται γρήγορα στην αντίθετη κατεύθυνση. Τα χρωματιστά μαντήλια αντικαθίστανται από μαύρα, τα στριφώματα κατεβαίνουν μέσα σε λίγες ώρες, εντολές μεταδίδονται ταχύτατα: μην ξαναγυρίσετε στη δουλειά. Με άλλα λόγια: μην ξαναγυρίσετε στη ζωή σας. Πολυτέλειες όπως Γυναίκες Δικαστές ξεχνιούνται. Ακόμα και για να βγει μια γυναίκα στο δρόμο θα πρέπει να απαντά στο αδυσώπητο ερώτημα: Πού είναι ο μάχραμ σου;

Γιατί μας νοιάζει εμάς; Το Αφγανιστάν είναι μακριά…

Είμαστε χώρα που καμαρώνει επειδή οι ιδέες της δημοκρατίας, και μαζί τους η αξία του κάθε ξεχωριστού ατόμου αναπτύχθηκαν και καλλιεργήθηκαν αιώνες πριν. Καμαρώνουμε, και δικαίως, επειδή όχι μόνο επηρεάσαμε την εξέλιξη του Ευρωπαϊκού πνεύματος σε φιλελεύθερη και δημοκρατική κατεύθυνση, αλλά παραμένουμε στην καρδιά των Ευρωπαϊκών αξιών του 21ου αιώνα. Θέλουμε να είμαστε το παράδειγμα των δημοκρατικών θεσμών, του κράτους δικαίου, της καλής κοινωνίας. Και το προσπαθούμε με σύστημα και επιμονή.

Αυτή η αταλάντευτη επιλογή-πυξίδα, συνοδεύεται από κάποιες υποχρεώσεις. Πιστεύουμε στη χειραφέτηση των γυναικών, στα δικαιώματα του ανθρώπου και στην ισότητα όχι επειδή εμείς είμαστε καλύτεροι και τα δικαιούμαστε, αλλά επειδή έχουμε πεποίθηση στην αξία του ανθρώπου και θεωρούμε ότι η ελευθερία αποτελεί το καλύτερο συστατικό μιας κοινωνίας που ευημερεί. Για το λόγο αυτό καταλαβαίνουμε ότι δεν μπορούμε να είμαστε υπέρ της ισότητας και των ευκαιριών μόνο για την Ευρώπη. Ιδίως επειδή τους είπαμε ότι δεν χρειάζονται μάχραμ….

Όταν η Γεωστρατηγική Ήττα συναντά την Ανθρωπιστική Ευθύνη.

Η κυριαρχία των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν και η άτακτη υποχώρηση των διεθνών συμμάχων είναι γεωστρατηγική ήττα. Αυτή η ήττα δεν σημαίνει ότι εξαλείφονται οι υποχρεώσεις μας απέναντι σε συνανθρώπους μας που βρίσκονται σε μεγάλο κίνδυνο. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραδεχτούμε ότι η σκιά του μάχραμ θα εξαφανίσει κάθε δικαίωμα των γυναικών που σπούδασαν, εργάστηκαν, δραστηριοποιήθηκαν, πίστεψαν πως μπορούν να πάρουν αποφάσεις για το ποιες είναι και το πως θα ζήσουν…

Η γεωστρατηγική ήττα μεγαλώνει την ανθρωπιστική ευθύνη… . Έχουμε και ευθύνη και ηθική υποχρέωση, επειδή θέλουμε να είμαστε αυτό που λέμε ότι είμαστε. Για όσες βρίσκονται πίσω από την κουρτίνα στο Αφγανιστάν, υπάρχει χρόνος να σκεφτούμε ποια θα είναι η καλύτερη στάση.

Για αυτούς που φυγαδεύτηκαν από το αεροδρόμιο της Καμπούλ επειδή το προφίλ τους δεν ταιριάζει με τους Ταλιμπάν, το θέμα είναι άμεσο και επείγον. Σήμερα, πολλές γυναίκες, άνδρες και παιδιά βρίσκονται προσωρινά σε ασφαλές τρίτο έδαφος και περιμένουν να βρουν τόπο να ξαναχτίσουν τη ζωή τους. Ανάμεσά τους και μωρά παιδιά, κοριτσάκια τα περισσότερα, που οι μαμάδες τους τα έστειλαν σε σηκωμένα χέρια πάνω από τα κεφάλια του συγκεντρωμένου πλήθους μέχρι το συρματόπλεγμα της ζώνης του αμερικανικού ελέγχου.

Παιδιά που φυγαδεύτηκαν με crowd-surfing, μωρά κοριτσάκια στον αέρα σαν φιγούρες του Σαγκάλ. Κοριτσάκια χωρίς μάχραμ που πέταξαν κυριολεκτικά πάνω από το σύρμα και περιμένουν μια πρόσκληση. Ποιος αντέχει να σφυρίζει αδιάφορα;

The journalist Evi Saltou by the newspaper TA NEA, wrote about the story of Zeynab, a young woman from Afghanistan, mother of two, who is today the owner of a pastry shop following the support she got by the Employability Service of the Blue Refugee Center of SolidarityNow in Thessaloniki.