Για ακόμη μία χρονιά, χιλιάδες παιδιά προετοιμάζονται για τις Πανελλήνιες εξετάσεις, μια περίοδο που συχνά συνοδεύεται από άγχος, αβεβαιότητα και έντονη συναισθηματική φόρτιση. Παρά το γεγονός ότι οι Πανελλήνιες αποτελούν μια γνώριμη και επαναλαμβανόμενη διαδικασία στην ελληνική πραγματικότητα, η εμπειρία αυτή δεν φαίνεται να γίνεται πιο εύκολη για τα παιδιά που τη βιώνουν.

Οι εξετάσεις αυτές αποτελούν έναν σημαντικό σταθμό, όχι όμως γιατί καθορίζουν από μόνες τους το μέλλον ενός νέου ανθρώπου, αλλά επειδή συχνά βιώνονται ως μια δοκιμασία υψηλού διακυβεύματος. Για πολλούς εφήβους, η αίσθηση ότι «μέσα σε τρεις ώρες κρίνεται η ζωή μου» δεν είναι υπερβολή , είναι ο τρόπος με τον οποίο έχουν μάθει να αντιλαμβάνονται αυτή τη διαδικασία.

Και, πολλές φορές, αυτή η αντίληψη ενισχύεται από το περιβάλλον γύρω τους.

«Δίνουμε φέτος!»
«Διάβασες αρκετά;»
«Πρέπει να τα καταφέρεις!»
«Τώρα κρίνεται το μέλλον σου!»

«Τι θα κάνεις αν δεν περάσεις;»

Φράσεις που συχνά λέγονται με πρόθεση ενθάρρυνσης ή αγωνίας, όμως μπορούν – άθελά μας – να ενισχύσουν το βάρος που ήδη αισθάνεται ένας έφηβος. Όταν η επιτυχία παρουσιάζεται ως μονόδρομος ή όταν η αποτυχία μοιάζει καταστροφική, η πίεση μπορεί να γίνει ιδιαίτερα έντονη.

Και ενώ οι περισσότεροι νέοι άνθρωποι θα καταφέρουν να διαχειριστούν αυτή την περίοδο με τα δικά τους αποθέματα δύναμης και υποστήριξης, για ορισμένους η ψυχική επιβάρυνση μπορεί να γίνει βαθιά επώδυνη, ακόμη και αφόρητη. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε ότι το άγχος των εξετάσεων δεν είναι ούτε υπερβολή ούτε αδυναμία είναι μια πραγματική εμπειρία που αξίζει κατανόηση.

Το άγχος, άλλωστε, αποτελεί μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού απέναντι σε μια απαιτητική συνθήκη. Δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί ούτε να καταπιεστεί. Χρειάζεται χώρο, αναγνώριση και ασφαλείς ανθρώπους γύρω από το παιδί που θα το βοηθήσουν να το διαχειριστεί και να αξιοποιήσει τις δικές του δυνάμεις και δεξιότητες αντιμετώπισης.

Ίσως γι’ αυτό, μία από τις πιο συχνές φράσεις που ακούγονται αυτή την περίοδο – το «Μην αγχώνεσαι!» – καταλήγει συχνά να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Γιατί το άγχος δεν λειτουργεί σαν διακόπτης. Ένας έφηβος που ήδη πιέζεται δεν σταματά να αγχώνεται επειδή του το ζητήσαμε· αντίθετα, μπορεί να νιώσει πως κάνει κάτι λάθος επειδή… αγχώνεται.

Ο ρόλος των γονέων

Μέσα σε αυτή την απαιτητική περίοδο, ο ρόλος των γονέων μπορεί να λειτουργήσει καθοριστικά. Όχι ως επιπλέον παράγοντας πίεσης, αλλά ως πηγή σταθερότητας και ασφάλειας. Η θετική γονεϊκότητα δεν σημαίνει αδιαφορία για την προσπάθεια του παιδιού ούτε απουσία ορίων. Σημαίνει να προσφέρουμε καθοδήγηση και στήριξη, κατανόηση χωρίς υπερβολικές προσδοκίες ή συγκρίσεις.

 «Εσύ δίνεις Πανελλήνιες, εμείς είμαστε δίπλα σου»

Η φράση «δίνουμε Πανελλήνιες» έχει γίνει σχεδόν συλλογική εμπειρία στην ελληνική οικογένεια. Συχνά εκφράζει συμμετοχή και νοιάξιμο, ωστόσο, μπορεί να μεταφέρει την αίσθηση ότι η επιτυχία ή η αποτυχία του παιδιού αφορά ολόκληρη την οικογένεια.

Το παιδί δίνει εξετάσεις. Ο γονέας δεν χρειάζεται να μπει μέσα στη δοκιμασία, χρειάζεται να σταθεί δίπλα της.

Αντί για έλεγχο, σύνδεση

Το επαναλαμβανόμενο «διάβασες;» ή «είσαι έτοιμος/η;» συνήθως πηγάζει από ενδιαφέρον. Ωστόσο, όταν ακούγεται διαρκώς, μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα πίεσης ή να μετατρέψει το σπίτι σε χώρο αξιολόγησης.

Ίσως πιο βοηθητικές ερωτήσεις να είναι:

«Πώς νιώθεις σήμερα;»

«Υπάρχει κάτι που χρειάζεσαι από μένα;»

«Θες να κάνουμε ένα διάλειμμα μαζί;»

Η συναισθηματική διαθεσιμότητα συχνά λειτουργεί πιο υποστηρικτικά από την υπενθύμιση της υποχρέωσης. Παράλληλα, δίνει στο παιδί το μήνυμα ότι εμπιστευόμαστε την προσπάθειά του και την ικανότητά του να αναλαμβάνει την ευθύνη της προετοιμασίας του.

Οι συγκρίσεις δεν βοηθούν

«Ο ξάδερφός σου διάβαζε περισσότερο.»
«Η φίλη σου φαίνεται πιο έτοιμη.»

Οι συγκρίσεις σπάνια κινητοποιούν ουσιαστικά. Αντίθετα, συχνά ενισχύουν το αίσθημα ανεπάρκειας. Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό, διαφορετικές ανάγκες, δυνατότητες και διαδρομή. Αυτό που λειτουργεί για έναν έφηβο δεν λειτουργεί απαραίτητα για έναν άλλον. Η αναγνώριση των προσωπικών δυνατοτήτων και της ατομικής πορείας κάθε παιδιού συμβάλλει περισσότερο στην ανάπτυξη της αυτοπεποίθησής του.

Η αξία ενός παιδιού δεν χωρά σε μια βαθμολογία

Οι Πανελλαδικές είναι σημαντικές, αλλά δεν είναι το σύνολο της ζωής. Δεν είναι η μοναδική ευκαιρία, ούτε ο μοναδικός δρόμος προς ένα μέλλον με δυνατότητες. Οι νέοι άνθρωποι μπορούν να πετύχουν τους στόχους τους μέσα από διαφορετικές διαδρομές και ευκαιρίες που θα συναντήσουν στη ζωή τους.

Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία να ακούσει ένας νέος άνθρωπος αυτή την περίοδο είναι ότι η αξία του δεν μετριέται με βαθμούς, επιδόσεις ή αποτελέσματα. Ότι η αποδοχή, η υποστήριξη και η αγάπη δεν εξαρτώνται από μια επίδοση.

Ίσως τελικά, το πιο σημαντικό που μπορεί να προσφέρει ένας γονέας την περίοδο των Πανελλαδικών δεν είναι περισσότερη πίεση ή περισσότερες συμβουλές, αλλά η αίσθηση ότι: «Ό,τι κι αν γίνει, είμαι εδώ μαζί σου. Σε βλέπω να προσπαθείς και να αγωνίζεσαι και θέλω να ξέρεις πως η αγάπη μου και η στήριξή μου δεν εξαρτώνται από κανέναν βαθμό και κανένα αποτέλεσμα. Είσαι πολύ περισσότερα για εμένα από μια εξέταση.»

Καλή επιτυχία σε όλα τα παιδιά!

*Το άρθρο στηρίζεται στις αρχές του TripleP– Πρόγραμμα Θετικής Γονεϊκότητας που εφαρμόζεται στην Ελλάδα στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης «Προαγωγή Υγείας Οικογένειας και Παιδιού» και που υλοποιείται από το Υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF Greece και μια σειρά εταίρων μεταξύ των οποίων και το SolidarityNowκαι χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – NextGenerationEU.