28 Νοεμβρίου 2019 – Την Τετάρτη, ο Ύπατος Αρμοστής για τους Πρόσφυγες, Φιλίπο Γκράντι, επισκέφθηκε το Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης στη Μόρια της Λέσβου προκειμένου να διαπιστώσει από πρώτο χέρι το ανθρώπινο κόστος των μεταναστευτικών πολιτικών που έχουν εγκλωβίσει περισσότερους από 39.000 ανθρώπους σε υπερσυνωστιμένους και επικίνδυνους καταυλισμούς.

Με αφορμή την επίσκεψη του Γκράντι, το SolidarityNow μαζί με άλλες 16 οργανώσεις* που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, παρέδωσαν γραπτή ανακοίνωση παροτρύνοντάς τον να προωθήσει στις ελληνικές αρχές σημαντικούς προβληματισμούς που αφορούν στην πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου, την παροχή βασικών υπηρεσιών και την ανεπάρκεια στην παιδική προστασία. Οι συνυπογράφουσες οργανώσεις επισήμαναν επίσης την ανάγκη οι ελληνικές αρχές να εφαρμόσουν ενταξιακά μέτρα και κάλεσαν τον Ύπατο Αρμοστή να συμμετάσχει στις προσπάθειες της Ελλάδας να εμπλέξει ενεργά τα Κράτη Μέλη της ΕΕ στην ανάγκη εδραίωσης καλύτερων μηχανισμών κατανομής ευθυνών σχετικά με τους πρόσφυγες που φτάνουν στην Ευρώπη.

Από τον Ιούλιο του 2019, χιλιάδες νεοαφιχθέντες αιτούντες άσυλο δεν διαθέτουν πρόσβαση στη δημόσια περίθαλψη, εξαιτίας ενός κενού που εκθέτει ανθρώπινες ζωές σε κίνδυνο. Ταυτόχρονα, η αναβολή της εφαρμογής του νόμου για την επιτροπεία (4554/2018) έχει ως αποτέλεσμα να παραβιάζονται τα δικαιώματα των παιδιών, καθώς καταλήγουν χωρίς κηδεμόνα άρα χωρίς υποστήριξη και προστασία σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας υποδοχής και ασύλου. Καθώς εκκρεμεί η εφαρμογή του νέου επιχειρησιακού σχεδίου της κυβέρνησης για την προστασία των ασυνόδευτων παιδιών, κι ενώ ο αριθμός τους στη χώρα είναι υψηλότερος από ποτέ, οι συνθήκες παιδικής προστασίας επιδεινώνονται, με χιλιάδες παιδιά να διανυκτερεύουν μαζί με ενήλικες σε ακατάλληλα ενδιαιτήματα, χωρίς προστασία ή πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες ή αγαθά.

Επιπλέον, ο νέος νόμος της Ελλάδας για τη Διεθνή Προστασία, μεταξύ άλλων, καταργεί βασικές εγγυήσεις της διαδικασίας ασύλου σε πρώτο βαθμό ενώ εισάγει σημαντικά γραφειοκρατικά εμπόδια που θέτουν σε κίνδυνο το δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής σε δεύτερο βαθμό και τελικά καθιστούν αμφίβολη τη νομιμότητα και την αποτελεσματικότητα του συστήματος ασύλου στο σύνολό της.

Η Αντιγόνη Λυμπεράκη, Γενική Διευθύντρια του SolidarityNow είπε:

«Τα Κλειστά κέντρα Κράτησης εξασκούν έντονη δηλητηριώδη επίδραση στην κοινωνία. Όχι μόνο εξ αιτίας των επιπτώσεων στα δικαιώματα εκείνων που είναι έγκλειστοι σε αυτά. Ίσως περισσότερο σημαντική είναι η επίδραση που έχουν στο να εμπεδώνουν αρνητική εικόνα για όσους αιτούνται διεθνή προστασία ως απειλές κατά της κοινωνίας γενικώς. Εύχομαι ολόψυχα οι παρενέργειες αυτές να ληφθούν σοβαρά υπ’ όψιν στις αποφάσεις για τον τρόπο λειτουργίας των Κέντρων αυτών».

*ActionAid, Άρσις, Γιατροί του Κόσμου, Danish Refugee Council, Defence for Children International, Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, Διοτίμα, Έλιξ, Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων, Help Refugees, International Rescue Committee, Mobile Info Team, Oxfam, Refugee Legal Support, SolidarityNow, Terre des hommes Hellas

Μπροστά στη σημαντική οπισθοδρόμηση που φέρει το νέο νομοσχέδιο ως προς τις διαδικαστικές εγγυήσεις και τα δικαιώματα των αιτούντων άσυλο, είναι απαραίτητη η ουσιαστική διαβούλευση με τους φορείς για το άσυλο πριν προχωρήσει σε ψηφοφορία.

Αθήνα, 31 Οκτωβρίου 2019 – Την Δευτέρα 28 Οκτωβρίου, οι υπογράφουσες οργανώσεις αποστείλαμε σε βουλευτές του Ελληνικού Κοινοβουλίου, κοινό υπόμνημα σχετικά με το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη «Περί διεθνούς προστασίας και άλλες διατάξεις» το οποίο συζητείται στη Βουλή.

Στο υπόμνημα αυτό, τονίζουμε ότι οι νέες διατάξεις που ενσωματώνουν εκ νέου τρεις Ευρωπαϊκές Οδηγίες για τη διεθνή προστασία, για την υποδοχή και φιλοξενία των αιτούντων διεθνή προστασία, αποτελούν σημαντική οπισθοδρόμηση, καθώς αντικαθιστούν προηγούμενες διατάξεις που εξασφάλιζαν διαδικαστικές εγγυήσεις και τα δικαιώματα ευάλωτων ομάδων, με κατώτερα πρότυπα που δε λαμβάνουν υπόψιν την πραγματικότητα στο πεδίο και μπορεί να οδηγήσουν σε παραβιάσεις του εθνικού και ενωσιακού δικαίου.

Ο περιορισμός των κατηγοριών ευάλωτων αιτούντων άσυλο, η εισαγωγή ασφυκτικών προθεσμιών, η μη ουσιαστική πρόσβαση στην διαδικασία προσφυγής και η αδικαιολόγητη διεύρυνση της κράτησης, είναι μερικά από τα νέα μέτρα που συρρικνώνουν τα δικαιώματα των αιτούντων διεθνή προστασία.

Επιπλέον, υπάρχει κίνδυνος το εν λόγω νομοσχέδιο να οδηγήσει σε περαιτέρω υποβάθμιση του συστήματος υποδοχής και ασύλου δεδομένου ότι η ήδη υποστελεχωμένη διοίκηση καλείται να αναλάβει σημαντικές, επιπλέον, διαδικαστικές υποχρεώσεις σε ένα πλαίσιο σοβαρών κρατικών ελλείψεων.

Από την εμπειρία μας γνωρίζουμε ότι πολλές από τις διατάξεις του νομοσχεδίου θα έχουν σοβαρές συνέπειες στις ζωές χιλιάδων ανθρώπων ενώ δεν διασφαλίζουν την επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου αλλά ούτε και την βελτίωσή τους.

Τέλος, η ψήφιση του νομοσχεδίου με τη διαδικασία του επείγοντος – με μόλις 5 ημέρες προθεσμία – δεν επέτρεψε την επαρκή μελέτη και υποβολή σχολίων, ενώ η κατάθεσή του στη Βουλή, αμέσως μετά το τέλος της προθεσμίας, ανέδειξε μια βιαστική επεξεργασία όσων σχολίων έγιναν, με πολλά να απορρίπτονται χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

Η προσπάθεια κωδικοποίησης της νομοθεσίας για το άσυλο μπορεί να αποτελέσει ένα θετικό βήμα, εφόσον λάβει υπόψιν τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούν και με στόχο τη διασφάλιση της βελτίωσης των διαδικασιών και της προστασίας των δικαιωμάτων όσων επηρεάζονται από αυτές.

Για τους λόγους αυτούς, καλούμε τους Βουλευτές να μην προχωρήσουν στην ψήφιση του νομοσχεδίου και την ελληνική κυβέρνηση σε έναν ουσιαστικό διάλογο με τους φορείς για το άσυλο.

Οι οργανώσεις: ActionAid Hellas, Arbeiter Samariter Bund (ASB), Γιατροί του Κόσμου, Δανικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, Διοτίμα – Κέντρο Γυναικείων Μελετών, Defence for Children International, Έλιξ, Eλληνικό Φόρουμ Προσφύγων, Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, Generation 2.0 RED, HIAS Greece, International Rescue Committee Hellas, Praksis, Solidarity Now

Ενώ για τρίτη συνεχή χρονιά, ο εγκλωβισμός των αιτούντων άσυλο στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου έχει οδηγήσει σε νέο «ρεκόρ» υπερπληθυσμού στα ελληνικά «hotspots» και η κυβέρνηση επισπεύδει τις μεταφορές τους στην ενδοχώρα, 12 ανθρωπιστικές οργανώσεις ζητούν εκ νέου να μπει ένα τέλος στον φαύλο κύκλο του υπερσυνωστισμού και των έκτακτων μέτρων και να προχωρήσουν επιτέλους οι ελληνικές και ευρωπαϊκές αρχές προς βιώσιμες λύσεις για την υποδοχή και ένταξη των προσφύγων στη χώρα.

Καμία έκπληξη δεν προκαλεί ο υπερπληθυσμός στα νησιά του Αιγαίου και αυτό το καλοκαίρι. Σχεδόν 22.000 άτομα, το 35% των οποίων είναι παιδιά, φιλοξενούνται στα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ)[1] που υπερβαίνουν τη χωρητικότητά τους μέχρι και 500%, και για άλλη μια φορά ευάλωτοι άνθρωποι διαβιούν σε εξευτελιστικές και επικίνδυνες συνθήκες.
Είναι προφανές ότι και φέτος ο υπερσυνωστισμός των αιτούντων άσυλο στα νησιά, απόρροια της ελληνικής και ευρωπαϊκής πολιτικής, δεν κινητοποίησε έγκαιρα τις αρχές ούτε συγκινεί πια το κοινό που έχει δει πολλές φορές το «ίδιο έργο». Εξακολουθεί, όμως, να έχει σοβαρές συνέπειες στη διαβίωση των ανθρώπων που διαμένουν στα ΚΥΤ. Μακριά από την ελληνική και ευρωπαϊκή ενδοχώρα, άνθρωποι άρρωστοι, γυναίκες και παιδιά παραμένουν χωρίς επαρκή πρόσβαση στην υγεία, τη σίτιση και τους χώρους υγιεινής, με τις μαρτυρίες να επιβεβαιώνουν εκ νέου ότι η τραγική έλλειψη χώρου δημιουργεί επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης, όπως εξάλλου καταδεικνύει και ο πρόσφατος θάνατος ενός ασυνόδευτου παιδιού στην «ασφαλή ζώνη» της Μόριας[2].

Παρά το γεγονός ότι για περίπου 7.000 άτομα είναι δυνατή η άμεση μεταφορά στην ενδοχώρα λόγω της άρσης γεωγραφικού περιορισμού[3], η διαδικασία παγώνει συνεχώς λόγω της έλλειψης διαθέσιμων θέσεων αλλά και λόγω των δυσχερειών που έχουν προκαλέσει παράγοντες όπως η απουσία ενός λειτουργικού προγράμματος μετεγκατάστασης αιτούντων άσυλο σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και οι μεγάλες καθυστερήσεις στη διεκπεραίωση των αιτημάτων οικογενειακής επανένωσης.

Επιπλέον, η απουσία μακροπρόθεσμου σχεδιασμού για την ουσιαστική ένταξη των προσφύγων στην χώρα έχει δημιουργήσει καθυστερήσεις στην αποχώρησή τους από τα προγράμματα στέγασης οδηγώντας σε περαιτέρω παρατάσεις και «μπλοκάρισμα» του συστήματος. Η έλλειψη προγραμμάτων ένταξης και η συνεχής αναβολή του ανακοινωθέντος Helios[4], οι επίμονες δυσκολίες πρόσβασης σε παροχές και υπηρεσίες που δικαιούνται (όπως ΑΜΚΑ, ΑΦΜ, τραπεζικοί λογαριασμοί και επιδόματα) και η γενικότερη απουσία βασικών παροχών για ευπαθείς ομάδες δυσχεραίνουν συστηματικά τις δυνατότητες του υπάρχοντος συστήματος να λειτουργήσει σωστά και αποτελεσματικά.

Η μεταφορά 1.500 ατόμων από το ΚΥΤ της Μόριας στην ηπειρωτική Ελλάδα είναι σίγουρα ένα βήμα, ωστόσο δεν αποτελεί λύση ούτε για τους ίδιους τους ανθρώπους που αρχικά στεγάζονται σε σκηνές στην ενδοχώρα, χωρίς να πληρούνται τα πρότυπα για αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης, ούτε για τις χιλιάδες που θα συνεχίσουν να ζουν σε επισφαλείς συνθήκες μέχρι να έρθει η σειρά τους να μετακινηθούν.

Οι υπογράφουσες οργανώσεις βρίσκονται από τις απαρχές της αποκαλούμενης «προσφυγικής κρίσης» στο πλευρό της ελληνικής Πολιτείας και των προσφύγων και γνωρίζουν ότι η βελτίωση του συστήματος ασύλου, υποδοχής και ένταξης στη χώρας μας είναι εφικτή. Η Ελλάδα μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες ενός διαχειρίσιμου αριθμού αιτούντων άσυλο[5] εφαρμόζοντας τις νομικές της υποχρεώσεις αλλά και να προχωρήσει επιτέλους μπροστά, με μία μακροπρόθεσμη στρατηγική που θα λαμβάνει υπόψη της τα πλεονεκτήματα της ένταξης των προσφύγων αλλά και τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών υποδοχής.

Απαιτείται όμως ένα συνεκτικό πλάνο για την εξασφάλιση επαρκών υποδομών και ανθρώπινου δυναμικού, την καλύτερη αξιοποίηση των πόρων [6] που διατίθενται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ενίσχυση της απαιτούμενης τεχνογνωσίας, όπως και η ουσιαστική συνεργασία με τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών. Ταυτόχρονα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες πρέπει να αναλάβουν και αυτοί το μερίδιο της ευθύνης που τους αναλογεί με την έμπρακτη εφαρμογή της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, δημιουργώντας έναν μόνιμο μηχανισμό καταμερισμού της ευθύνης για την υποδοχή και υποστήριξη των αιτούντων άσυλο και υποστηρίζοντας την οικογενειακή επανένωση.

Χρειαζόμαστε ένα καλύτερο σύστημα που να διασφαλίζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ένα δυνατό μέλλον, χωρίς άλλη αναβολή. Πρέπει επιτέλους να σπάσει αυτός το φαύλος κύκλος!

Υπογράφουν: ActionAid Hellas, ASB, Danish Refugee Council (DRC Greece), Defense for Children International Greece, Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, Διοτίμα, Έλιξ, Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων, International Rescue Committee (IRC), Solidarity Now, Terre des hommes Hellas

[1]  https://infocrisis.gov.gr/5997/national-situational-picture-regarding-the-islands-at-eastern-aegean-sea-12-9-2019/?lang=en

[2] shorturl.at/EIU09

[3] https://www.tovima.gr/2019/09/06/society/7-000-prosfyges-mporoun-na-metakinithoun-stin-endoxora/

[4] https://greece.iom.int/el/hellenic-integration-support-beneficiaries-international-protection-helios-0

[5] http://asylo.gov.gr/wp-content/uploads/2019/08/Greek_Asylum_Service_data_July_2019_gr.pdf

[6] https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/what-we-do/policies/european-agenda-migration/20190906_managing-migration-eu-financial-support-to-greece_en.pdf