Από τις 2 Απριλίου, όταν βρέθηκαν θετικοί στον ιό Covid-19 ωφελούμενοί μας, η κατάσταση στην Ανοιχτή Δομή Φιλοξενίας Προσφύγων και Μεταναστών στη Ριτσώνα, όπου εργάζομαι, άλλαξε ριζικά. Πλέον περιπολικά και αστυνομικές διμοιρίες περιφρουρούν την είσοδο των εγκαταστάσεων. Οι ωφελούμενοι, αποκλεισμένοι πλέον από κάθε υπηρεσία, βρίσκονταν σε μεγαλύτερη ανάγκη από ποτέ. Εμείς συνεχίσαμε την παρουσία μας στη δομή, ανταποκρινόμενοι καθημερινά στις ανάγκες των ανθρώπων. Παρέχοντάς τους είδη πρώτης ανάγκης αλλά και φροντίζοντας να μην τους λείψουν βασικές υπηρεσίες. Δε θα μπορούσαμε να τους εγκαταλείψουμε.

Η παρουσία μου στο πεδίο σταματούσε μόλις τέλειωνα την εργασία μου. Η καθημερινότητά μου όμως δεν ήταν όπως παλιά, είχε αλλάξει. Με σχεδόν καθημερινή παρουσία στη δομή και δίπλα στους πρόσφυγες, έπρεπε ταυτόχρονα να προστατεύσω και τους δικούς μου ανθρώπους, μένοντας μακριά τους. Όλο λοιπόν αυτό το διάστημα, -και πέρα από το να πηγαίνω στη δομή της Ριτσώνας- παρέμεινα αποκλεισμένος στο διαμέρισμά μου χωρίς καμία κοινωνική επαφή, με αποτέλεσμα να μην έχω δει τους δικούς μου ανθρώπους, έστω κι αν με κάποιους μας χωρίζει μόνο ένας όροφος. Παράλληλα, δεν έχω επισκεφτεί φίλους μου και έχω περιορίσει σημαντικά τις μετακινήσεις μου στις απολύτως απαραίτητες. Σίγουρα το νέο αυτό πλαίσιο είναι δύσκολο ψυχολογικά. Εγώ όμως είχα τη δυνατότητα να «θέσω τον εαυτό μου» σε αποκλεισμό και την τύχη να μη ζω σε μικρό χώρο –σε ένα δωμάτιο ή μια σκηνή-  με έως και 10 ακόμα άτομα, όπως συχνά συμβαίνει στις δομές φιλοξενίας.

Περιορισμός σε ένα χώρο, αδυναμία να συναντήσω συγγενείς και φίλους, μείωση των μετακινήσεων και περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες… Αμέσως ο παραλληλισμός γίνεται αυτονόητος…

Αυτή είναι η κατάσταση για τους ανθρώπους που βοηθάμε. Αυτή την κατάσταση αντιμετωπίζουν καθημερινά και για μεγάλο χρονικό διάστημα. Έφυγαν μακριά από την πατρίδα τους, αποχωρίστηκαν τους δικούς τους ανθρώπους, γλύτωσαν από έναν πόλεμο ή άλλους κινδύνους και τώρα βρίσκονται εγκλωβισμένοι εντός δομών με περιορισμένη μετακίνηση και πρόσβαση σε υπηρεσίες, όχι μόνο εξαιτίας του Covid-19, αλλά γιατί αυτή είναι η πραγματικότητα «του να είσαι πρόσφυγας».

Ο δικός μου αποκλεισμός σύντομα θα τελειώσει και, αργά ή γρήγορα, θα επιστρέψω στην καθημερινότητά μου. Ο  εγκλωβισμός όμως των ανθρώπων αυτών θα συνεχιστεί για πολύ καιρό ακόμα.

Είμαι ο Γρηγόρης Παπααφράγκας, είμαι Δικηγόρος και Συντονιστής Ομάδας στην Ανοιχτή Δομή Φιλοξενίας Προσφύγων και Μεταναστών στη Ριτσώνα. Εργάζομαι στο πρόγραμμα «Κέντρα Υποστήριξης Παιδιού και Οικογένειας» του SolidarityNow, το οποίο υλοποιείται με την υποστήριξη της UNICEF, του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης και τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πολλά άλλαξαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Με όλες τις σημαντικές δραστηριότητες στο χώρο της αγοράς εργασίας και της εκπαίδευσης να «παγώνουν» ή να αναστέλλονται, άμεση προτεραιότητα για εμάς, στην Ομάδα Απασχολησιμότητας στο Κέντρο Αλληλεγγύης Αθήνας του SolidarityNow, ήταν η προσαρμογή μας στη νέα κατάσταση. Για να μπορέσουμε να παραμείνουμε στο πλευρό των ωφελούμενών μας και να ανταποκριθούμε άμεσα και κυρίως, αποτελεσματικά στις ανάγκες τους.

Η μεγαλύτερη πρόκληση για εμένα αυτή την περίοδο, είναι να συνεχίσω να παρέχω τις υπηρεσίες μου και να βοηθάω ανθρώπους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να παλέψω και με τα δικά μου προβλήματα. H απότομη προσαρμογή σε μια νέα πραγματικότητα, με όλες τις ψυχολογικές συνέπειες, είναι κάτι που απασχολεί τους ανθρώπους που στηρίζουμε και με τους οποίους επικοινωνώ καθημερινά. Αλλά απασχολούν και εμένα.

Σε αυτές λοιπόν τις νέες συνθήκες, και προσπαθώντας να κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε, προέκυψε  μια νέα δράση διασύνδεσης μεταξύ της – Υπηρεσίας Απασχολησιμότητας και μιας μεγάλης εταιρίας ανθρώπινου δυναμικού, που δραστηριοποιείται στον τομέα του τουρισμού. Ξεκινήσαμε λοιπόν να αποστέλλουμε σταδιακά στην εταιρία τα βιογραφικά 160 ωφελούμενων του SolidarityNow  και 9 ακόμη ΜΚΟ -δηλαδή ανθρώπων που είχαν επισκεφθεί στο παρελθόν εργασιακούς συμβούλους ζητώντας να βρουν δουλειά. Η εταιρία με τη σειρά της, καλεί τους ωφελούμενους σε τηλεφωνικές συνεντεύξεις.

Καθώς ανέλαβα αυτή τη νέα πρωτοβουλία, διαπίστωσα ότι αυτή η επαγγελματική διαδικασία έγινε με πολύ «ανθρώπινους όρους». Κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας μου με τους συμβούλους εργασίας, υπήρχαν πολλές στιγμές που μοιραστήκαμε τις ανησυχίες μας, τους φόβους μας και την αγωνία μας για τους πιο ευάλωτους ανθρώπους. Μοιραστήκαμε όμως και την αισιοδοξία μας, την ευγνωμοσύνη μας για την ύπαρξη αυτής της πρωτοβουλίας που αναλάβαμε, αλλά και τις εκτιμήσεις μας για το μελλοντικό άνοιγμα της αγοράς του τουρισμού, και τις ευκαιρίες που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν τώρα, όπως τα οφέλη της τηλεργασίας.

Οι ωφελούμενοί μας αποδέχτηκαν με μεγάλη χαρά να δώσουν συνέντευξη και μάλιστα, ένιωσαν ανακούφιση όταν ανακάλυψαν ότι η αγορά εργασίας δεν έχει «πεθάνει». Αρχικά επικοινώνησα μαζί τους για να τους ενημερώσω για τις συνεντεύξεις τους. Παράλληλα όμως, τους ενθάρρυνα και συζητήσαμε για το πώς το βιώνουν όλο αυτό. Ταυτόχρονα, θέλησαν να τους υποστηρίξω και να τους ενδυναμώσω – κάτι που βοήθησε και εμένα την ίδια. Ένιωσα την ανακούφισή τους στη χροιά της φωνής τους. Είναι απίστευτο ότι μετά από όλη αυτή την επικοινωνία, που εμπεριέχει και πολύ προσωπική προσπάθεια, νιώθω την κούραση να εξαφανίζεται.

Αυτή την περίοδο με συγκίνησε ιδιαίτερα μια ωφελούμενή μου από την Ελλάδα. Θα την ονομάσω Μαρία. Η Μαρία είναι πάνω από 45, δεν έχει συγγενείς, είναι άνεργη και δυσκολεύεται πολύ να βρει εργασία. Έκανα μαζί της κάποιες τηλεφωνικές συνεδρίες για να μπορέσουμε να φτιάξουμε το βιογραφικό της και να το στείλουμε σε πιθανούς εργοδότες. Την πρώτη φορά που μιλήσαμε στο τηλέφωνο, έκλαιγε λόγω της απογοήτευσης που ένιωθε για την «κατάρρευση», όπως πίστευε, της αγοράς εργασίας, αλλά και για το γεγονός ότι αδυνατούσε να καλύψει ακόμη και τις βασικές της ανάγκες. Χρειάστηκε προσπάθεια από μέρους μου για να την κάνω να καταλάβει ότι η στεναχώρια της προερχόταν από σκέψεις και πεποιθήσεις της για την αγορά εργασίας αλλά και για τον εαυτό της,  που ήταν λανθασμένες

Μαζί στείλαμε πολλές αιτήσεις. Την παρέπεμψα και την προετοίμασα για τηλεφωνική συνέντευξη σε εταιρία του δικτύου μας, με πολύ καλά αποτελέσματα. Την ενθάρρυνα να διεκδικήσει και τελικά να  λάβει το επίδομα υποστήριξης για μακροχρόνια ανέργους -που δεν γνώριζε ότι δικαιούται. Μετά από πολλές τηλεφωνικές, συνεδρίες, είναι εμφανές πια ότι η Μαρία είναι ένας άλλος άνθρωπος. Όχι μόνο σε σχέση με τη διάθεσή της, αλλά και με τη στάση ζωής της. Και αυτό είναι ένα από τα πράγματα που με κάνουν περήφανη για τη δουλειά μου – το ότι δηλαδή μπορώ να βελτιώνω, στο μέτρο του δυνατού, τη ζωή των ανθρώπων που εξυπηρετώ και να τους παρουσιάζω τις ευκαιρίες που ανοίγονται μπροστά τους. Γιατί πάντα υπάρχουν ευκαιρίες, ακόμη και εν μέσω αυτής της κρίσης.

Είμαι η Ευαγγελία Τσιλιμίγκρα και είμαι Εργασιακή Σύμβουλος. Εργάζομαι στην Υπηρεσία Απασχολισημότητας στο Κέντρο Αλληλεγγύης Αθήνας του SolidarityNow. To Kέντρο Αλληλεγγύης Αθήνας υποστηρίζεται από τα EEA και Norway Grants, με διαχειριστή δωρεάς τους HumanRights360 και ΣΟΛ CROWE. Το Κέντρο υποστηρίζεται επίσης από το Δήμο Αθηναίων.

Ως ψυχολόγος στο Κέντρο Αλληλεγγύης Αθηνών συναντώ καθημερινά ανθρώπους με διαφορετικές και συνήθως δύσκολες ιστορίες. Ανθρώπους που αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις της φτώχειας, την αγωνία της ανεργίας, την αβεβαιότητα της προσφυγιάς, τις επιπτώσεις του φόβου που έχει προκαλέσει η εμπειρία του πολέμου ή των διώξεων. Συχνά λέω στους ανθρώπους, ότι αν η παρομοιάσουμε τη ζωή μας με ένα ταξίδι, δουλειά μου είναι να προσπαθήσω να είμαι ένας χρήσιμος συνταξιδιώτης τους μέχρι να αισθανθούν εμπιστοσύνη στις δικές τους δυνάμεις. Όταν βλέπω τη δουλειά μου μέσα από αυτό το πρίσμα, έχω την τύχη να κάνω καθημερινά πολλά και πλούσια σε εμπειρίες, γνώσεις και συναισθήματα ταξίδια. Για όλα αυτά είμαι ευγνώμων.

Τις μέρες αυτές κληθήκαμε όλες και όλοι να αντιμετωπίσουμε πρωτόγνωρες καταστάσεις. Στο Κέντρο Αλληλεγγύης Αθηνών του SolidarityNow προσπαθήσαμε γρήγορα να προσαρμοστούμε στις νέες συνθήκες και να βγούμε δυναμικά μπροστά ούτως ώστε να συνεχίσουμε να παρέχουμε τις υπηρεσίες μας σε αυτές και αυτούς που τις έχουν περισσότερο ανάγκη. Η ευρηματικότητα και η προσαρμοστικότητα της ομάδας, αλλά και η καλή διάθεση όλων μας ήταν συγκινητική.

Αναρωτήθηκα από πού πηγάζει όλη αυτή η ενέργεια και η δύναμη. Σκέφτηκα λοιπόν ότι για όλες αυτές και όλους αυτούς που απευθύνονται σε εμάς, η κρίση η υγειονομική, η οικονομική, η κοινωνική δεν ξεκίνησε με τον κορωνοϊό. Για τον άνθρωπό χωρίς χαρτιά, μια βόλτα έξω ήταν πάντα τρομακτική. Για τον άνθρωπο που δεν έχει ΑΜΚΑ, μια οποιαδήποτε ασθένεια ήταν απειλητική. Για τον άνθρωπο που περιμένει για χρόνια την ολοκλήρωση της υπόθεσης ασύλου του, η αβεβαιότητα ήταν πάντα μέρος της ζωής του. Για τον άνθρωπο χωρίς στέγη το σύνθημα «μένουμε σπίτι» μοιάζει ειρωνεία.

Η ενέργεια και η δύναμη λοιπόν είναι συνέχεια των δεξιοτήτων που καλούμαστε να επιστρατεύουμε στη δουλειά μας προκειμένου να γεφυρώνουμε το κενό που δημιουργεί, ο φόβος, η απειλή και η αβεβαιότητα. Οι αμέτρητοι τρόποι, που οι άνθρωποι βρίσκουν για να απαντούν στις δυσκολίες, η δίψα για ζωή, όλα αυτά είναι η έμπνευσή μας.

Είμαι ο Γιάννης Καυκάς και είμαι Ψυχολόγος και Υπεύθυνος της Ψυχολογικής Υπηρεσίας στο Κέντρο Αλληλεγγύης Αθήνας του SolidarityNow. To Kέντρο Αλληλεγγύης Αθήνας υποστηρίζεται από τα EEA και Norway Grants, με διαχειριστή δωρεάς τους HumanRights360 και ΣΟΛ CROWE. Το Κέντρο υποστηρίζεται επίσης από το Δήμο Αθηναίων.

της Αθανασίας Παπίγγη, Συντονίστρια εθελοντών STARTnow*

Λίγους μήνες πριν, κανείς από εμάς δε θα πίστευε κάποιον που θα έλεγε ότι, θα αναγκαζόμασταν να μείνουμε σπίτι μας για μεγάλο χρονικό διάστημα. Θα λέγαμε ότι όλο αυτό είναι ένα κακό αστείο. Ένας όμως ιός άλλαξε τα δεδομένα και το κακό αστείο έγινε πραγματικότητα. Μετά το πρώτο σοκ, αρχίζει η συνειδητοποίηση και η εγρήγορση για την αντιμετώπιση της νέας κατάστασης. Οι φοιτητές – εθελοντές του προγράμματος STARTnow του SolidarityNow, αν και περιορισμένοι στα στενά πλαίσια του σπιτιού τους, έψαξαν και βρήκαν λύσεις για να αξιοποιήσουν δημιουργικά το χρόνο τους.

Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι το SolidarityNow σε συνεργασία με τη STAR UK, υλοποιεί το πρόγραμμα STARTnow. Συγκεκριμένα, μέσα από “Conversation Clubs” (Ομάδες Συζήτησης), πρόσφυγες, μετανάστες και αιτούντες άσυλο, έρχονται σε επαφή με Έλληνες φοιτητές οι οποίοι τους βοηθούν να μάθουν ελληνικά. Η εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας μέσω αντισυμβατικών μεθόδων εκπαίδευσης (συζήτηση, διαδραστικά παιχνίδια, οπτικοακουστικά μέσα) μπορεί να οδηγήσει στη γρηγορότερη και ομαλότερη ένταξη των ανθρώπων στην ελληνική κοινότητα. Λόγω του COVID-19, και για λόγους προφύλαξης, οι προγραμματισμένες συναντήσεις ακυρώθηκαν. Ωστόσο, οι φοιτητές, εθελοντές του προγράμματος, προσπαθούν -έστω και από απόσταση- να μοιραστούν μαζί μας τη νέα τους καθημερινότητα.

Η Μαρία, εθελόντρια-φοιτήτρια από το τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ, μας λέει ότι εξαιτίας της καραντίνας καθάρισε όλο της το σπίτι. Πέρα από την καθαριότητα, η γυμναστική και ο χορός είναι δυο από τις πιο αγαπημένες ασχολίες πολλών φοιτητών.  Δυο εθελόντριες, η Βίκυ, φοιτήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα του ΑΠΘ και η Γλυκερία που σπουδάζει Ψυχολογία, μας αναφέρουν ότι παρακολουθούν διαδικτυακά μαθήματα χορού, αλλά και συναυλίες. Τα πανεπιστήμια μπορεί να έκλεισαν, αλλά οι διαλέξεις συνεχίζονται μέσα από τις διάφορες πλατφόρμες τηλεδιάσκεψης. Οι ταινίες, τα βιβλία, η παρακολούθηση ντοκιμαντέρ, αλλά και ενημερωτικών εκπομπών είναι επίσης μερικές από τις αγαπημένες συνήθειες των φοιτητών μας, όπως και η μαγειρική. Από ότι φαίνεται η καραντίνα μπορεί να σε κάνει δημιουργικό και στην κουζίνα! Η ζωγραφική, η διακόσμηση, τα επιτραπέζια παιχνίδια, αλλά και η ενασχόληση με ένα κατοικίδιο ή ακόμα και η κηπουρική είναι κάποιες άλλες αγαπημένες δραστηριότητες των εθελοντών μας.

Συνομιλώντας μαζί τους, μένουμε έκπληκτοι με το πόσα πράγματα μπορεί κάποιος να κάνει όταν μείνει κλεισμένος σε ένα σπίτι. Το ερώτημα που μας απασχολεί είναι, μήπως τελικά η καραντίνα και ο περιορισμός, μάς δίνουν την ευκαιρία να ανακαλύψουμε νέες πλευρές του εαυτού μας;

Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τους φοιτητές-εθελοντές μας Μαρία, Αναστασία, Χρήστο, Αγγέλα, Βίκυ και Γλυκερία, Ναταλία, Μαρία, Έλενα και Χριστίνα και Ζωή που μας περιέγραψαν πως βιώνουν την καραντίνα.

* Η STAR UK είναι μια εθνική φιλανθρωπική οργάνωση 34.000 φοιτητών που καλωσορίζει πρόσφυγες στο Ηνωμένο Βασίλειο.

** Το #STARTnow είναι πρόγραμμα του SolidarityNow, σε συνεργασία με την STAR UK, που έχει ως κύριο σκοπό να φέρει σε επαφή πρόσφυγες και φοιτητές,  να ενθαρρύνει και να εκπαιδεύσει τους φοιτητές ώστε να παρέχουν ουσιαστική βοήθεια στους πρόσφυγες καθώς και να προωθήσει ίσες ευκαιρίες συμμετοχής για όλους, ανεξάρτητα από τη χώρα προέλευσης, το φύλο, τη γλώσσα ή το χρώμα του καθενός.

του Δημήτρη Μπάκα*,

δικηγόρος, SolidarityNow, ανοιχτή Δομή Φιλοξενίας Θήβας

Σε λίγες μέρες συμπληρώνεται ένας χρόνος από την ένταξή μου στην οικογένεια του SolidarityNow. Είμαι δικηγόρος και μέλος της ομάδας που εργάζεται στην ανοιχτή Δομή Φιλοξενίας στη Θήβα. Μέσα σε αυτό το χρόνο είχα την τύχη να γνωρίσω εξαιρετικούς συναδέλφους, αλλά και ωφελούμενους με τους οποίους περάσαμε μαζί τις περισσότερες ώρες κάθε ημέρας. Με όλους αναπτύχθηκε μια ιδιαίτερη σχέση. Αυτός ο χρόνος ήταν διαφορετικός για εμένα, προσέθεσε υπεράξια τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο.

Μετά από 15 χρόνια στο δικηγορικό λειτούργημα και δουλεύοντας πλέον στο ανθρωπιστικό  χώρο μαζί με ανθρώπους που εγκατέλειψαν τις πατρίδες τους, συνειδητοποίησα ότι ακόμα και μια πληροφορία, ένα τηλεφώνημα ή η συμπλήρωση μιας αίτησης είναι χρησιμότερη από οτιδήποτε άλλο. Και στο παρελθόν είχα πάρει ηθική ικανοποίηση από τη δουλειά μου, όμως μέσα από αυτή την εμπειρία ένιωσα πρώτα ικανοποίηση γιατί βοήθησα, έστω και στο ελάχιστο για εμένα, τους ανθρώπους που είχαν περισσότερη ανάγκη. Ίσως οι άνθρωποι αυτοί κάποια στιγμή στο μέλλον θα μας αναφέρουν στις διηγήσεις τους, σαν κάποιους που τους βοήθησαν να αποκτήσουν μια καλύτερη ζωή.

Ζώντας μια ζωή που ίσως τα θεωρούμε όλα δεδομένα, είναι δύσκολο να καταλάβουμε πώς βιώνει ένας άνθρωπος την καθημερινότητά του σε μια Δομή Φιλοξενίας με περιορισμούς, που αφορούν όλους τους τομείς της ζωής του. Όμως ξαφνικά εμφανίζεται ο COVID-19, ως απειλή για τη ζωή του, και όλα αλλάζουν. Κλειστά σχολεία, περιορισμοί στην ελευθερία μετακινήσεων, στην εργασία, στην επικοινωνία με συγγενείς, φίλους, αγωνία για τον αν θα έχουμε την κατάλληλη ιατρική φροντίδα και χιλιάδες εργαζόμενοι να περιμένουν τις ανακοινώσεις για το ειδικό επίδομα. Είμαστε σε «πόλεμο» με έναν αόρατο εχθρό.

Εκατοντάδες Έλληνες στο εξωτερικό επιθυμούν να επιστρέψουν στη χώρα τους και στο σπίτι τους, αλλά τα σύνορα είναι κλειστά, ενώ πολλοί παραμένουν εγκλωβισμένοι στα αεροδρόμια ανέστιοι, έστω και για λίγες ημέρες. Πολλοί, εντός Ελλάδας, εγκατέλειψαν ήδη τις μεγάλες πόλεις, προς την επαρχία και ενώ οι φωνές πληθαίνουν για μαζικό εγκλεισμό προσφυγών και μεταναστών, κάποιοι κατακλύζουν τις παραλίες. Πόσο γνώριμα μοιάζουν όλα αυτά.

Ίσως τώρα καταλαβαίνουμε την αγωνία ανθρώπων που η ζωή τους άλλαξε βίαια. Ίσως τώρα συναισθανόμαστε την επιθυμία τους να βρεθούν σε ένα ασφαλές περιβάλλον, να επανενωθούν με μέλη της οικογένειάς τους, να έχουν ιατρική φροντίδα και εκπαίδευση. Με αυτές τις σκέψεις εύχομαι να είμαστε όλοι καλά και να συνεχίσουμε το έργο μας όσο καλύτερα μπορούμε.

* Ο Δημήτρης Μπάκας εργάζεται ως δικηγόρος στο πρόγραμμα «Κέντρα Υποστήριξης Παιδιού & Οικογένειας», το οποίο υλοποιείται από το SolidarityNow με την υποστήριξη της UNICEF, του ΔΟΜ και τη χρηματοδότηση της ΕΕ.